Tijdschrift: Getuigen. Tussen Geschiedenis en Gedachtenis
Al 25 jaar publiceren de Stichting Auschwitz en de vzw Auschwitz in Gedachtenis te Brussel, drie maal per jaar, hun tijdschrift. Zij verspreiden op deze wijze de actuele resultaten van het pluridisciplinair onderzoek aangaande de nazi-kampen en de genocide van Joden en Zigeuners. Zij hebben zich betrokken gevoeld bij de meest actuele debatten over kernvragen van herinnering en geschiedenis. Gezien de toenemende belangstelling voor vraagstukken van herinnering, op het kruispunt van talrijke disciplines, van geschiedenis tot literatuur en schone kunsten, van sociologie tot politieke wetenschappen en gezien de eveneens toenemende vraag van het publiek, hebben de Stichting Auschwitz en de vzw Auschwitz in Gedachtenis besloten hun tijdschrift een nieuw uitgangspunt te geven. Hierdoor trachten zij het ontbreken te ondervangen van een publicatie die zich zowel bezighoudt met problemen van herinnering als met de problemen van geschiedenis zonder de een tegenover de ander te stellen.
Zonder hun eerste taak te verwaarlozen en zich baserend zowel op hun ervaring als het verworven inzicht, stellen de Stichting Auschwitz en de vzw Auschwitz in Gedachtenis zich vandaag de dag tot taak hun onderzoeksgebied uit te breiden tot de problematiek van massageweld in de lange duur van de geschiedenis. Op hun hoede voor anachronismen stellen zij zich ten doel zowel het heden als het verleden van onze moderne tijd en van een eeuw met oorlogen, politiek geweld op grote schaal en massamoorden van genocides tot etnische zuiveringen, waarvoor staten rechtstreeks of zijdelings verantwoordelijk waren, kritisch te bezien. Met Getuigen. Tussen Geschiedenis en Gedachtenis, willen zij een impuls geven aan de beweging van een kritisch herlezen van deze problematiek zowel op het gebied van de geschiedschrijving als dat van de herinnering. Zij stellen zich ten doel een nieuw licht te werpen op onze eigentijdse geschiedenis.
Te verschenen dossier: nr. 115 (april 2013): Spanje en de opbouw van de gedachtenis
Dit dossier heeft tot doel referentiepunten aan te bieden zodat de meervoudige identiteiten en relaties, die de gedachtenissen en hun vertegenwoordigers in het huidige Spanje onderhouden, beter gevat kunnen worden. Het is heden noodzakelijk een nieuwe kijk te vestigen, niet louter op de gestratificeerde gedachtenissen aangaande de burgeroorlog, de ballingschap en de Franco-repressie, maar tevens op de receptie van andere gedachtenissen zoals de Shoah, en hieromtrent nieuwe lezingen aan te bieden. Het betreft het vestigen van de aandacht op de soms antagonistische, en soms productieve, spanningen tussen de officiële handelingen, tussen verenigingen en artistieke initiatieven.
Laatst verschenen dossier: nr. 114 (december 2012): Gedenkplaatsen
Hoe worden hedendaags gedenkplaatsen, die het concrete spoor van de gedachtenis en van de Europese geschiedenis van de 20ste eeuw vormen, bezoekers aangeboden? Tentoonstellings- en conservatiecriteria zijn sinds de laatste 10 tot 15 jaar veranderd, evenals de historische onderzoeksprocessen die de leeswijze en het reconstrueren van gebeurtenissen uit het verleden veranderd hebben. Dit is niet louter te wijten aan het feit dat er werd overgegaan van door getuigen opgeschreven verhalen naar een door professionele historici neergepende geschiedenis. Een nieuwe bewustwording heeft zich bevestigd met betrekking tot de transmissiemethoden (gedachtenispedagogie). Het was eveneens noodzakelijk het historisch onderzoek uit te breiden met archeologische onderzoeksmethoden. De ideologische sluier werd verscheurd terwijl deze vaak de permanente tentoonstellingen en de behouds- als bezoekcriteria geleid hebben. Mogen we thans spreken over een nieuw tijdperk dat zich geopend heeft betreffende de gedachtenisoverdracht? Dit blijft, onder bepaalde aspecten, een open weddenschap aangaande heden en toekomst.
Inhoudstafel en samenvattingen | Lectuurnota's
nr. 113 (september 2012): De taboes van de Duitse geschiedenis
De meest pijnlijke of meest dubbelzinnige periodes van de Duitse geschiedenis in de 20e eeuw worden gekenmerkt door talrijke taboes die in zowel literatuur, fotografie als film geuit worden als evenveel ‘bovendrijven van het verdrongene’. Deze studies leggen, aan de ene kant, de nadruk op de problematiek van het antisemitisme en daarmee de verhouding van de Duitstalige samenlevingen tot de Shoah. Aan de andere kant, is er de vraagstelling van de confrontatie met het ondergane geweld, zoals de bombardementen, de vlucht voor het Rode Leger en de uitzettingen, de massale verkrachtingen.
Inhoudstafel, samenvattingen en integrale teksten | Lectuurnota's
Abonnement en onlinebestelling
Voorafgaande dossiers:
nr. 112 (juni 2012): De kinderen van de Spaanse Burgeroorlog. Ervaringen en culturele voorstellingen
Het dossier in deze uitgave werd gewijd aan de beleving en de culturele voorstelling van de kinderjaren gedurende de Spaanse burgeroorlog. Het gaat erom een beter inzicht te krijgen in een conflict dat één zelfde bevolking tegen elkaar opzette op eenzelfde grondgebied doorheen het beeld dat Spaanse kinderen zich vormden – bewaard gebleven onder verschillende vormen gedurende of na het conflict – en van de verschillende voorstellingen die deze kinderen zich ervan maakten, vooral wanneer deze voortvloeiden uit de wereld der volwassenen.
Inhoudstafel, samenvattingen en integrale teksten | Lectuurnota's
nr. 111 (december 2011): Gevaarlijk spel tussen kunst en propaganda
Het verschijnen van de media heeft de politieke instellingen (van de politieke partijen tot de regeringen) er toe aangezet hun imago te promoten en zo het doelpubliek te overtuigen. Autoritaire overheden hebben op deze manier een middel gevonden om hun dominante positie te verstevigen. Welnu, hoe hebben kunstenaars kunnen deelnemen aan propaganda, waarvan het utilitarisme volkomen tegengesteld is aan de doelen die men meestal aan de kunst toeschrijft? Hebben zij hun roeping opzij moeten zetten, of hebben zij deze zelf afgewend?
Inhoudstafel, samenvattingen en integrale teksten | Lectuurnota's
nr. 110 (oktober 2011): Volksverhuizingen, deportaties, verbanningen
De volksverhuizingen worden door Staten of criminele groeperingen aangewend om bevolkingen te isoleren die zij als doel nemen of die zij wensen te vervreemden. Een bijkomende gang van zaken tot de ontkenning van de gemeenschappelijke rechten zijn een verlies aan openbare zichtbaarheid en de ontneming van referentiepunten en sociale kaders. Op deze manier is het mogelijk deze bevolkingen beperkingen op te leggen (ontneming van territorium, dwangarbeid…) of geweld aan te doen (hongersnood, bloedbaden, genocides…). Deze fenomenen die na de oorlog van 1914-1918 een ongekende omvang hebben aangenomen, nemen steeds maar toe op wereldvlak. Hun werkelijkheid heeft echter ook een herinneringsdimensie. Er is inderdaad een herinnering van de verplaatsingen die zich uitdrukt in de literatuur, met tentoonstellingen en in musea. Dit dossier behandelt het dubbel historische- en herinneringsaspect, waarvan wij de tijdsgenoten zijn.
Inhoudstafel, samenvattingen en integrale teksten | Lectuurnota's
nr. 109 (maart 2011): Twintigste-eeuwse oorlogen en genociden in het stripverhaal
Het stripverhaal heeft zich geëngageerd in de machtsstrijden die plaatsgrepen gedurende de oorlogen en genociden uit de twintigste eeuw, alsook in de gedachtenis van deze gebeurtenissen. Zo komt dit medium in aanraking met de somberste momenten uit onze geschiedenis.
Het eerste deel van dit dossier gaat in op de rol die de uitgevers en auteurs van stripverhalen hebben gespeeld tijdens de Tweede Wereldoorlog (in Frankrijk, Groot-Brittannië en Nederland). Zij stelden zich ten dienste van de bezetter of boden verzet. Het onderzoek naar de bijdrage van het stripverhaal aan de oorlogsinspanningen laat het potentieel van dit medium als actie- en propagandamiddel zien.
Het tweede luik van het dossier gaat in op de voorstellingswijzen die de auteurs van stripverhalen ontwikkelen om met deze historische gebeurtenissen om te gaan, met name wat betreft de Eerste en Tweede Wereldoorlog, de genociden op de Armeniërs, de Joden, de Cambodjanen en de Tutsi's, en de bloedbaden in Sabra en Shatila. Deze creative benaderingen van onderwerpen die lange tijd als ontoegankelijk werden beschouwd, tonen dat het stripverhaal in staat is om de 'eenvoudige' weergave van de feiten te overstijgen
Inhoudstafel, samenvattingen en integrale teksten | Lectuurnota's
nr. 108 (juli-september 2010): De behandeling van de geschiedenis in de documentaire film
Dit dossier wil de factoren analyseren die bepalend zijn voor de televisieschriftuur van de geschiedenis. De voorkeur gaat uit naar de studie van historische documentaires voor/door de televisie gemaakt. Naast historici (Annette Becker, Laurent Veray, Isabelle Veyrat-Masson), wier werk gaat over het bewegend beeld en zijn cognitieve waarde, werden ook andere vorsers en docenten (Charles Heimberg, Fanny Lautissier, Matthias Steinle) aangezocht. Maar het woord werd ook gegeven aan al de actoren uit de productie: regisseurs (Patricia Bodet, Serge Viallet), producers (Jacques Kirsner) of documentalisten met specialisatie in filmarchieven (Anne Connan, Christine Loiseau). Omwille van het belang van de inzet van de herinnering en de vraag naar het statuut van de waarheid die zij opwerpt, werd de documentaire van Michel Daëron, La chaconne d’Auschwitz, geanalyseerd vanuit het standpunt van de historicus-historische expert (Sonia Combe), met commentaar van de regisseur en de monteuse Eva Feigeles.
Inhoudstafel, samenvattingen en integrale teksten | Lectuurnota's
nr. 107 (april-juni 2010): De bekentenis
In de loop van de Geschiedenis verhuisde de bekentenis van de gerechtelijke sfeer en die van het christendom naar andere onderdelen van de samenleving. Vandaag duikt de bekentenis bij talrijke gelegenheden op. De medewerkers aan dit dossier willen laten zien dat de bekentenis getuigt van de verhouding die een groep of een figuur heeft met zijn verleden en met zijn toekomst, en tezelfdertijd met de anderen, d.w.z. met de bestemmelingen van de bekentenis. Terwijl verscheidene auteurs tonen hoe de bekentenis de waarheid zegt, tonen anderen dat zij zich kan verwijderen van de waarheid of een toegang openen tot een waarheid die een andere is dan diegene die het publiek zou kunnen verwachten.
Inhoudstafel, samenvattingen en integrale teksten
nr. 106 (januari-maart 2010): Valse Getuigen
In de hedendaagse mens- en maatschappijwetenschappen worden de studies over het getuigenis en de getuigen steeds talrijker. Keerzijde van de medaille is dat de valse getuigenissen en de valse getuigen verwaarloosd worden of overgelaten aan hun aanklagers. Nochtans kan het verschijnsel ernstig worden genomen. Dit dossier onderwerpt het aan de proef van een aantal vragen. Dikwijls worden we 'tot getuige genomen'. Maar welke sociale en psychische configuraties maken dat we, voor langere of kortere tijd, 'genomen' worden door het geloof in valse getuigenis? Wat is hierbij de rol van de cultuur- en media-industrieën? Hoe valt de verhouding tussen valse getuigenis, fictieve getuige en fictie te denken?
Inhoudstafel, samenvattingen en integrale teksten
nr. 105 (october-december 2009): Charlotte Delbo
Waarom een themanummer over Charlotte Delbo?
Tot nu toe komen de belangrijkste studies over Charlotte Delbo uit Engeland en de Verenigde Staten. In Frankrijk kreeg ze – behalve binnen een beperkt kringetje van getrouwen en academici – nauwelijks aandacht, en haar werk evenmin. Geen enkel themanummer. Geen enkele bundel.
Als intellectueel en vooraanstaande theatervrouw engageert Charlotte Delbo (1913-1985) zich al heel snel aan de zijde van de communisten, zonder daarom lid te zijn van de PCF. Ze wordt gearresteerd als verzetsstrijdster en met het transport van 24 januari 1943 gedeporteerd naar Auschwitz. Nadien wordt ze overgeplaatst naar Ravensbrück. Haar getuigenissen vormen één van de belangrijkste œuvres over de terreur van de naziconcentratiekampen en vinden een verlengstuk in talrijke teksten, voornamelijk toneelstukken, die een bevestiging zijn van Delbo’s engagement in de strijd tegen elke vorm van politieke onderdrukking, van Algerije tot de Goelag, van Chili tot Griekenland.
Inhoudstafel, samenvattingen en integrale teksten
nr. 104 (juli-september 2009): Nogmaals Antifascisme. Geschiedenis – Ideologie – Gedachtenis
Ter gelegenheid van de twintigste verjaardag van de val van de Muur en van de verdwijning van de DDR buigt dit nummer zich over een essentieel fundament van dit 'andere' Duitsland: het antifascisme. Waar het over de enen om een 'afgekondigt' antifascisme gaat en voor de anderen om een 'mythe', nemen we in dit nummer het concept opnieuw onder de loep, met aandacht voor zowel de historische realiteit als voor ideologische manipulaties. Recent onderzoek, gebaseerd op tot nu toe weinig bestudeerde archieven, biedt een genuanceerder beeld van het antifascisme in de DDR, met name wat betreft zijn ambities, beperkingen en nagedachtenis.
Omvergelijkspunten te kunnen aanbieden was het belangrijk verder te kijken dan enkel de Duitse context. Zodoende komt ook de perceptie van het antifascisme in Italië en Frankrijk aan bod, evenals het complexe verhaal van het Sloveense verzet in Oostenrijk en de peripetieën van een internationale vereniging als de Women International Democratic Federation (WIDF). Het dossier combineert historiografische studies met de analyse van biografische documenten, heroïsche figuren, tentoonstelligen, monumenten en literaire werken, beschouwd vanuit het standpunt van de 'cultural studies'.
Inhoudstafel, samenvattingen en integrale teksten
nr. 103 (april-juni 2009): Nazi misdaden en genociden op het scherm
Dit dossier vormt een antwoord op een aantal verwachtingen. Het gaat erom de stand van zaken op te maken over een iconografie die de representaties van de tweede helft van de 20ste eeuw ruim heeft beïnvloed, representaties die van het motief van de concentratiekampen in de film, in de fotografie, in de kunst, een eigen genre hebben gemaakt. De beelden van de nazi kampen, die aan het einde van de oorlog door de geallieerde troepen werden gefilmd, lieten de structuren van de concentratiekampen zien en hebben inderdaad een overweldigende rol in de verbeelding gespeeld in de daarop volgende jaren. Voor sommige mensen liggen zij zelfs aan de basis van de moderniteit van de film. Men vindt sporen ervan terug in de documentaire film en de avonturenfilm, in de avant-garde film en in de populaire film, in allerlei visuele producties komende van alle horizonten. Men zou zelfs van mening kunnen zijn dat de film van de laatste veertig jaren voor de institutionalisering van de Shoah eerder een impuls is geweest dan een metgezel. Hoe kunnen we analyseren dat die representaties aanhoudend blijven doordringen?
Inhoudstafel, samenvattingen en integrale teksten
nr. 102 (januari-maart 2009): De representatie van politieke misdadigers. Kunst, film, theater, literatuur, media
In de kunsten en de literatuur heeft men altijd een bijzondere aandacht gehad voor misdaden en extreem geweld (martelingen, slachtpartijen en slagvelden), en deze tendens is vandaag niet minder aanwezig. Het theater heeft in de jaren '60 reeds de misdaden van de nazi’s en hun medeplichtigen aangeklaagd door de misdadigers zelf op te voeren (Het Onderzoek van Peter Weiss, De Plaatsbekledervan Rolf Hochhuth). Niet alleen het nazisme wekt belangstelling. Zoals elke despoot heeft ook Franco zijn portie hagiografen gehad, en men vindt de ambiguïteit van personages uit de Falange nog tot heel recent terug in Spaanse herinneringsromans. In het geval van Rwanda beginnen verhalen het daglicht te zien die zich toeleggen op de daders van de genocide. Over de Rode Khmer zijn enkele films en stripverhalen gemaakt. Dit nummer verkent de verschillende verschijningsvormen van politieke misdadigers in de literatuur, de film, het theater en de plastische kunsten in Europa, Afrika en Azië. Er wordt ook aandacht besteed aan hun voorstelling in de media, met name in Argentinië en in Zuid-Afrika, waarbij de vraag gesteld wordt of de beul werkelijk een getuige is.
Inhoudstafel, samenvattingen en integrale teksten
nr. 101 (october-december 2008): Welke pedagogie, voor welke herinnering(en)?
Hoe kunnen we onze ervaringen - ze zijn even verscheiden als meerstemmig - gebruiken om vandaag op een vernieuwende wijze na te denken over de 'herinneringseducatie'?
De pedagogie krijgt alsnog de opdracht om die bijzondere kennis over de extreme gewelddaden die we herinnering zijn gaan noemen - een generische en toch zeer meerduidige term - over te dragen. Zo wordt de pedagogie geregeld verzocht antwoorden te formuleren in het kader van de verwachtingshorizont van onze moderne samenlevingen. Met name worden voorstellen verwacht voor de erkenning van herinneringen die slechts recent aan het oppervlak gekomen zijn en waarmee gemeenschappen en sociale groepen hun identiteit pogen te (be)vestigen.
In dit dossier betreft de vraagstelling de pedagogie van de historische complexiteit in het licht van de verscheidenheid van gemeenschaps- en nationale gevoeligheden. Aan de orde komen de invloed van de actualiteit van de herinnering en van de plaats die de Shoah erin bekleedt. Het dossier gaat ook in op talrijke methodologische aspecten.
Inhoudstafel, samenvattingen en integrale teksten
nr. 100 (juli-september 2008): De kwestie van de 'beul'
Ook vandaag bestijgen de beulen het schavot, maar vaker om er zelf terechtgesteld te worden dan om er hun werk te doen.
In zijn moderne betekenis verwijst het woord 'beul' naar een geheel van individuen. Ontwerpers van de plannen en uitvoerders, met hun talrijke tussenpersonen, begaan collectieve misdaden die hun stempel drukken op onze geschiedenis. De in dit dossier samengebrachte artikels bevragen de beulen. Ze gebruiken daarvoor hun legende, hun privé leven, hun Dagboek, de instelling waarvan ze lid zijn en de organisatie die ze hebben willen uitbouwen op de plaatsen van hun teisterend optreden. Een onderwerp met vele kanten, een grote houdbaarheid en dat inderdaad actueel is.
Inhoudstafel, samenvattingen en integrale teksten
Contacten:
Stichting Auschwitz / vzw Auschwitz in Gedachtenis (Brussel)
Tel: +32 (0)2 512 79 98
Fax: +32 (0)2 512 58 84
Contact per e-mail
Éditions Kimé (Paris)
+33 (0)1 42 21 30 72
Cette adresse email est protégée contre les robots des spammeurs, vous devez activer Javascript pour la voir.
Verspreiding: Les Belles Lettres
Directeur: Henri Goldberg
Hoofdredacteur: Philippe Mesnard
Redactiesecretaris: Nathalie Peeters
Redactiecomité:
Daniel Acke (België); Marnix Beyen (België); Sonia Combe (Frankrijk); Martin S. Ronald Commers (België); Emmanuelle Danblon (België); Sophie Ernst (Frankrijk); Janos Frühling (België); Carola Hähnel (Duitsland); Silvain Keuleers (België); Fransiska Louwagie (België); Philippe Mesnard (Frankrijk); Didier Pollefeyt (België); Lieven Saerens (België); Frediano Sessi (Italië); Régine Waintrater (Frankrijk); Jacques Walter (Frankrijk).
Please wait...