Wijkprojecten 'Marollen-Zuidstation'

Herinneringen aan de wijk ‘Marollen-Zuidstation’

De Stichting Auschwitz is gevestigd in het hart van een wijk die van 1920 tot aan de tweede wereldoorlog bekend stond als de ‘Joodse wijk’ van Brussel. In verschillende golven vestigde de Joodse gemeenschap zich rond het zuidstation, en vooral in de Marollenwijk. Vandaag lijkt de Joodse aanwezigheid hier bijna helemaal vergeten: de sporen ervan zijn moeilijk terug te vinden, en bestaan in wezen enkel in de herinnering van de betrokkenen zelf of van historici. Wat blijft er op het terrein zelf over? Kunnen we, op basis van deze vaststelling, overgaan tot een ‘reconstructie’ van het Joodse leven in de wijk? Onze bedoeling is om in herinnering te brengen waarom zovele Joden de ellende en het geweld ontvluchtten in hun thuislanden en, na 1933, in de landen waar het Derde Rijk was binnengevallen. Daarnaast bekijken we het gegeven ook vanuit de invalshoek van de praktische moeilijkheden die met gedwongen migratie gepaard gaan: het vinden van onderdak, en het verkrijgen van de nodige papieren.

Wij wensen deze periode uit de geschiedenis van de wijk, en in het bijzonder het socio-economisch weefsel ervan, in kaart te brengen, om zo goed mogelijk de leefwereld van de inwoners te reconstrueren. Hoe organiseerde men netwerken om hulp te krijgen of om elkaar te helpen? Waar kwam de hulp vandaan? Hoe ontwikkelde het culturele leven van de wijk zich? Hoe en in welke mate interageerde men met de autochtone bevolking en met andere gemeenschappen van immigranten? We kunnen ons nog een vaag idee vormen van hoe de nieuwkomers hun vestiging in de wijk beleefden, en dat is nog steeds van betekenis voor actuele problematieken. Maar de omstandigheden voor de Joodse bevolking in ons land veranderden drastisch vanaf de Duitse bezetting. De bezetter lapte de wetten die onze bevolkingsgroepen beschermden aan zijn laars en voerde procedures in om de Joodse bevolkingsgroepen in kaart te brengen, te onderscheiden, te isoleren en tenslotte te elimineren door deportatie, zoals ze dat gedaan hadden in andere landen die ze bezetten of die met hen collaboreerden. Hoe gingen ze in deze wijk te werk om hun doel te bereiken? (volkstellingen, oprichting van een Vereniging van Belgische Joden, opleggen van de Davidster, arbeidsverbod, handelsverbod, etc.). Welke anti-Joodse verordeningen werden uitgevaardigd? Hoe reageerde de bevolking? Konden sommigen bescherming zoeken of vluchten? Wat waren de verzetsmogelijkheden? En wie hielp de mensen om onder te duiken? De bezetter zaaide uiteraard terreur met razzia’s en deportaties, en verhoogde zo nog de onzekerheid van zij die achterbleven. Deze benadering zal ons toelaten om in grote lijnen de leefwereld van de wijk te reconstrueren in de tijd voor de deportatie van de Joodse bevolking, met name door het inrichten van een tentoonstelling. Om ons project aanschouwelijker te maken, zullen we erover waken om in het geheel van de verhalen en documenten nagelaten door getuigen, speciale aandacht te besteden aan documenten en anekdotes die van de 'petite histoire' een les in menselijkheid maken.

Doelstellingen

De reconstructie van de Marollenwijk, waar de Joodse immigratie zich concentreerde, zal ons toelaten het erg rijke sociale weefsel dat zich in de wijk ontwikkelde, in de verf te zetten. Uiteindelijk is onze bedoeling om meer invulling te geven aan dit aspect van de geschiedenis en de herinnering van de Marollenwijk, door eraan te herinneren dat de wijk een baken van gastvrijheid was en nog altijd is. We zullen ook de aandacht vestigen op de migratieproblematiek, die een wezenlijke kwestie in onze moderne samenlevingen blijft.

Daartoe doen we een oproep aan verenigingen en personen die wensen deel te nemen aan een van de lopende projecten die hierna vermeld worden, of die anekdotes of documenten willen overdragen of archiveren.

Lopende projecten – Wijk ‘Marollen-Zuidstation’

Contact: Marta Marín-Dòmine, Daniel Weyssow, projectverantwoordelijken.